تست عنوان
close
باشگاه نانو | آموزش | 5320
EN ورود به کارتابل افراد ثبت نام افراد ورود نهادهای ترویجی
5320
filereader.php?p1=main_d10af457daa1deed5

موضوع: تجاری‌سازی و مدیریت فناوری نانو

فصل: مدیریت فناوری


بخش‌ اول: فناوری‌های عام
بخش دوم: فرآیند نوآوری
بخش سوم: روش‌های کسب فن‌آوری


بخش‌اول: فناوری‌های عام


نویسندگان: محمد امین کاتب صابر، یاسر خوشنویس



مقدمه

در بخش‌های قبل، تفاوت‌های اختراع و فناوری را شناختیم و با تکیه بر رابطه علم، اختراع و فناوری مشکلات پیش رو برای تجاری سازی ایده را مطرح نمودیم. همچنین توانستیم به کمک مفهوم چرخه عمر فناوری، بهترین زمان برای تحقیق و توسعه، ورود به بازار و سرمایه‌گذاری را مشخص نماییم. در این بخش با تکیه بر مفاهیم بنیادی ذکر شده، به مباحث مدیریت فناوری‌های نو، فناوری‌های عام و روش‌های کسب فناوری می‌پردازیم.


1- مدیریت فناوری‌های نو

مدیریت فناوری و به طور خاص فناوری‌های نو، عبارت است از تلاش برای برنامه‌ریزی، هماهنگ‌سازی و توسعه فعالیت‌های فناورانه، تا بتوان محصولات را با کیفیت مناسب در اختیار مشتری قرار داد. به بیان دیگر، مدیریت فناوری، مدیریت رابطه فشار علمی و کشش بازار برای تولید محصولات با کیفیت بهتر است.


filereader.php?p1=main_b96425bdc89c22657

شکل 1: فشار علم و کشش بازار و نقش مدیر فناوری


هدف نهایی یک مدیر فناوری خلق ثروت با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی، اخلاقی و سیاسی است. مدیر فناوری باید با شناخت نیازهای جامعه و کشور شامل نیازهای اجتماعی، اخلاقی و سیاسی، برای تولید محصولات مفید در جهت بهبود وضع جامعه و کشور تلاش کند. برای نمونه، معضل ترافیک یکی از مهم‌ترین مشکلات اجتماعی شهرهای بزرگ کشور است و اگر در یک شرکت خودروسازی محصولی برای حل این مشکل تولید شود، سود فراوانی برای آن شرکت به دست خواهد آمد.
همچنین، مسائل اخلاقی نیز در رشد فناوی‌ها مؤثر است. برای نمونه، در مورد شبیه‌سازی انسان‌ها توانایی فناورانه وجود دارد، اما توجه به ملاحظات اخلاقی باعث شده است که فعالیت‌ها در این زمینه در بسیاری از کشورها متوقف شود. مسائل سیاسی نیز در این امر مؤثر است. ممکن است که کشورها به علل سیاسی روی زمینه‌های فناورانه خاصی سرمایه‌گذاری کنند، برای مثال، از آنجا که فناوری هسته‌ای و فناوری فضایی در اختیار کشورهای معدودی است، دستیابی به این فناوری‌ها قدرت و جایگاه سیاسی کشورها را در سطح منطقه‌ای و جهانی افزایش می‌دهد. از این رو، دولت‌ها توجه خاصی به این فناوری‌ها دارند.


فکر کنید:
"برای افزایش سوددهی، قیمت‌ها چگونه باید تغییر کند؟"
مدیران کسب و کارهای نوپا در بسیاری موارد برای ارتقای سطح سوددهی با سوال فوق مواجه هستند. سوال مطرح شده، بسته به شرایط و نوع هر کسب و کار می‌تواند پاسخ‌های گوناگونی داشته باشد. برای مثال شرکتهای هواپیمایی برای افزایش سوددهی خود قیمت بلیطها را کاهش میدهند و این در حالی است که تامین کنندگان انرژی بهای مصرفی را افزایش میدهند. سوال مطرح شده در چنین شرایطی این است که کدام رویکرد مناسب است. بر اساس قانون تقاضا، افزایش قیمتها موجب کاهش تقاضای محصول میشود. نکتهای که در این بین حائز اهمیت است، میزان کاهش تقاضا به ازای افزایش قیمت است. به طور کلی می‌توان چنین گفت که پاسخ به سوال اولیه نیازمند تعیین حساسیت جامعه نسبت به افزایش قیمت‌ها است. اقتصاددانان، در جواب به پرسش مطرح شده از مفهومی به نام "کشش قیمتی تقاضا (Price Elasticity of demand)" استفاده می‌کنند. به طور کلی مفهوم تعریف شده میزان کاهش تقاضا را نسبت به افزایش قیمت ها مشخص نموده که بر طبق آن می‌توان حساسیت جامعه را اندازه‌گیری کرد. فرمول زیر بیان ریاضی مفهوم ذکر شده است. |e_d |=|(%∆Q_d)/(%∆P)|
که در آن تغییرات قیمت در صورت و تغییرات تقاضا در مخرج آمده است. در صورتی که کشش قیمتی تقاضا عددی کم‌تر از 1 باشد، افراد نسبت به تغییرات چندان واکنشی از خود نشان نمی‌دهند و در صورتیکه کشش عددی بزرگ‌تر از 1 داشته باشد، تغییرات قیمت تاثیر زیادی بر تقاضای جامعه خواهد داشت.
با توجه به رویکرد شرکت هواپیمایی و شرکت تامین انرژی، مقدار کشش قیمتی تقاضا را برای هر کدام حدس بزنید.
فرض کنید یک شرکت نوپا در حوزه فناوری نانو، توانسته برای اولین بار نمایشگرهایی 3 بعدی بدون نیاز به عینک را تولید نماید. ارزیابی‌های انجام شده نشانگر کاهش 7 درصدی تقاضا به ازای افزایش 10 درصدی قیمت‌ها است. کشش قیمتی تقاضا را محاسبه نموده و بیان کنید در چنین شرایطی کدام رویکرد می‌تواند منجر به افزایش سوددهی شرکت شود؟

2- فناوری‌های عام

فناوری‌های عام مجموعه چند فناوری هستند که با یک پشتوانه علمی مشترک کاربردهای مختلفی در صنایع گوناگون دارند. یک نمونه از فناوری‌های عام فناوری زیستی است؛ شاخه‌های مختلف این فناوری همگی بر پایه بیوشیمی و مهندسی ژنتیک رشد یافته‌اند و در عین حال، در صنایع مختلف دارویی، غذایی و بهداشت مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین فناوری نانو یک فناوری عام است که بر پایه روش‌های مشترک مبتنی بر فیزیک حالت جامد و مهندسی در مقیاس کوچک می‌تواند تقریباً در تمامی صنایع، خصوصا در صنعت الکترونیک، خودرو، بهداشت، صنایع شیمیایی و ساخت‌وساز کاربرد داشته باشد.
فناوری‌های عام مجموعه‌ای از زیرفناوری‌ها هستند که هر کدام چرخه عمر مخصوص به خود را دارند و مراحل طفولیت، رشد، بلوغ و زوال را طی می‌کنند. از برآیند چرخه عمر زیرفناوری‌ها می‌توان یک نمودار چرخه عمر را برای کل مجموعه فناوری عام ترسیم کرد. (شکل 2)


filereader.php?p1=main_a8ca2b9a690ab3570

شکل 2: چرخه عمر فناوری عام و زیرفناوری‌های آن


1-2- نگاهی به چرخه عمر چند فناوری عام

فناوری‌های عام نقشی کلیدی در توسعه فنی کشورها دارند. کشورهای مختلف سعی می‌کنند تا با سرمایه‌گذاری وسیع و هدایت شده در فناوری‌های عام موقعیت خود را به لحاظ فناورانه تقویت کنند و از نتایج اقتصادی توسعه این فناوری‌ها نیز بهره بیرند. در قرن بیستم و بیست‌ و یکم شاهد توسعه سه فناوری عام مهم و کلیدی در دنیا بوده‌ایم که عبارت‌اند از: فناوری‌های حالت جامد، فناوری زیستی و فناوری نانو. در ادامه این بخش، هر یک از این سه فناوری را به اختصار معرفی می‌کنیم. شکل 3 چرخه عمر این سه فناوری عام را نشان می‌دهد.


الف) فناوری حالت جامد

فناوری‌های حالت جامد مبتنی بر فیزیک حالت جامد و نظریه کوانتوم هستند. این فناوری‌ها پس از بسط نظریه‌های فیزیک حالت جامد در دهه‌های 1920 تا 1950 به مرور از میانه دهه 50 میلادی رشد کردند. این فناوری‌ها زیربنای صنعت الکترونیک و مخابرات هستند. مشهورترین محصول این فناوری ترانزیستور است که در دهه 50 میلادی تولید‌ شد و صنعت رایانه و مخابرات را به طور کامل متحول ساخت. فناوری تولید رایانه در دهه 60 و 70 توسعه یافت و با ورود رایانه‌های شخصی در دهه 80 میلادی به بازار به بلوغ رسید. همین طور، شبکه اینترنت که بر فناوری مخابرات و رایانه استوار است، در سال 1991 شروع به کار کرد. استفاده از تلفن همراه نیز از دهه 90 فراگیر شد. فناوری‌های حالت جامد در صنایعی مانند صنایع نظامی و فضایی نیز نقش کلیدی دارند. همچنان که در شکل 5 دیده می‌شود، هم ‌اکنون در سال 2008 این فناوری عام در مرحله بلوغ قرار دارد. محصولات این فناوری کاملاً شناخته‌ شده هستند و بخش بزرگی از نوآوری‌ها در این فناوری مربوط به ظاهر، حجم و امکانات جانبی محصولات است. یکی از نشانه‌های ورود این فناوری به دوره زوال این است که پیش‌بینی می‌شود نسل بعدی حافظه‌ها دیگر مبتنی بر ترانزیستورهای سیلیکونی و سیلیسیم-ژرمانیوم نخواهند بود، بلکه حافظه‌هایی هستند که به کمک فناوری نانو و از طریق مهندسی در ابعاد مولکولی با مواد جدیدی مانند نانولوله‌ها ساخته خواهند شد؛ همین طور پیش‌بینی می‌شود که حافظه‌های زیستی ساخته شده از مولکول‌های DNA در سال‌های آینده به بازار خواهند آمد.


ب) فناوری زیستی

فناوری عام دیگر، فناوری زیستی است. سرآغاز این فناوری کشف DNA در سال 1953 میلادی است. اما مرحله رشد آن در دهه 80 و 90 میلادی آغاز شد، چرا که امکانات آزمایشگاهی و صنعتی برای به‌کارگیری تجاری این فناوری در دهه‌های پیش از آن محدود بود. داروهای جدید و هوشمند و محصولات دست‌کاری‌ شده ژنتیکی مهم‌ترین محصولات این فناوری هستند. هم ‌اکنون در اواسط مرحله رشد این فناوری قرار داریم و باید منتظر ورود محصولات جدید این فناوری در دهه‌های 2020 و 2030 به بازار باشیم. یکی از مشکلات رشد این فناوری چالش‌های اخلاقی موجود درباره مسائلی مانند شبیه‌سازی حیوانات زنده و همین طور وجود نگرانی‌هایی در مورد بروز بیماری‌ها در صورت استفاده از محصولات دست‌کاری‌شده ژنتیکی است.


ج) فناوری نانو

سومین فناوری عام، فناوری نانو است که مانند فناوری حالت جامد بر پایه فیزیک حالت جامد و کوانتوم توسعه پیدا می‌کند. اما به علت نبود ابزارهای مشاهده و دست‌کاری در ابعاد مولکولی توسعه این فناوری تا دهه 90 عقب افتاد. هم‌اکنون، در اوایل دوره رشد این فناوری قرار داریم و تحقیقات و مقالات فراوانی در این حوزه منتشر و پتنت‌های زیادی نیز ثبت می‌شوند، اما هنوز محصولات معدودی با استفاده از این فناوری به بازار راه پیدا کرده‌اند. باید در دهه‌های آینده منتظر ورود گشترده محصولات این فناوری به بازار باشیم.


filereader.php?p1=main_e3232b120e50031bb

شکل 3: سه فناوری عام کلیدی در قرن بیستم و بیست‌ویکم: فناوری‌های حالت جامد، فناوری زیستی و فناوری نانو


در محور عمودی نمودار بالا میزان تأثیر سه فناوری عام یاد شده بر اجتماع طی سال‌های 1950 تا 2070 میلادی نشان داده شده است. مشاهده می‌شود که بیش‌ترین تأثیر بر اجتماع مربوط به فناوری نانو در دهه 2050 میلادی است که به میزان 70 درصد نیز خواهد رسید. این وضعیت بدین معنی است که پیش‌بینی می‌شود تا 70 درصد محصولات مورد استفاده روزمره مردم تحت تأثیر فناوری نانو تغییر کند. این تغییرات یا از طریق فناوری‌های توانمندساز یا از طریق فناوری‌های انقلابی اعمال خواهد شد. پیش‌بینی متخصصان این است که فناوری نانو در دهه 2000 تا 2020 بیش‌تر حالت توانمندساز خواهد داشت و پس از آن نتایج انقلابی آن بیش‌تر ملموس خواهد بود.
نکته قابل توجه دیگر این است که فناوری نانو نیز عمر خاص خود را خواهد داشت. پیش‌بینی می‌شود که فناوری نانو از دهه 2060 وارد دوره زوال خود خواهد شد و فناوری عام دیگری که هم اکنون اطلاعات چندانی در مورد آن وجود ندارد، رشد خواهد کرد.


فکر کنید:
به نظر شما چه فناوری‌های عامی می‌توانند پس از زوال فناوری نانو جایگزین آن شوند؟

چه عواملی نشان‌دهنده زوال یک فناوری عام محسوب می‌گردند؟






filereader.php?p1=main_bcd1b68617759b1df filereader.php?p1=main_fbaedde498cdead4f





منابع


  • بحرینی زارچ، محمدعلی و شادنام، محدرضا، 1386، تجاری‌سازی فناوری، یا چگونگی خلق ثروت از تحقیق و توسعه، انتشارات بازتاب.
  • خلیل، طارق، 1997، مدیریت تکنولوژی، ترجمه سید محمد اعرابی و داود ایزدی، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1384.
  • صاحبی نژاد، مجید و همکاران، 1386، اولویت‌های فناوری نانو در حوزه نانوپزشکی، اندیشگاه نانوبهداشت.
- Emerson Wiens, 1999, The Symbiotic Relationship of Science and Technology in the 21st Century in The Journal of Technology Studies, Volume XXV, Number 2, online edition:
scholar.lib.vt.edu/ejournals/JOTS/Summer-Fall-1999/Wiens.html.
- Pinch, Trevor and Bijker, Wiebe, 1987, The Social Construction of Facts and Artifacts, in Philosophy of technology: The Technological Condition, Scharff Robert and Dusek, Val (eds), Blackwell Publishing, 2003, pp. 221-232.