EN ورود به کارتابل افراد ثبت نام افراد ورود نهادهای ترویجی
5230
filereader.php?p1=main_d10af457daa1deed5

موضوع: تجاری‌سازی و مدیریت فناوری نانو

فصل: مفاهیم کلیدی


بخش‌ اول:علم، اختراع، فناوری و نوآوری


بخش‌اول: علم، اختراع، فناوری و نوآوری


نویسندگان: محمد امین کاتب صابر، یاسر خوشنویس



مقدمه

هر روز خبر جدیدی مبنی بر ارتقای رتبه علمی ایران بر اساس تعداد مقالات و پژوهش‌های انجام شده در جراید منعکس می‌شود. با این همه، بازتاب تعداد کمی از این پژوهش‌ها و اختراعات در بازار به چشم می‌خورد و مردم از آن بهره‌مند می‌گردند. سؤال مهمی که در اینجا مطرح می‌شود این است که رابطه اختراع و علم با بازار چیست؟ و چگونه می‌توان از نتایج علمی هزاران پایان نامه خاک گرفته در کتابخانه‌ها، محصولی به بازار ارائه کرد؟ در این بخش، به مفهوم فناوری و رابطه چرخه‌گونه آن با علم و اختراع اشاره می‌شود و در بخش بعدی، با نگاهی به چرخه عمر فناوری‌ها و مدیریت آنها راهبردهای ورود به بازار مورد بررسی قرار می‌گیرد. با تسلط بر این مفاهیم جدید می‌توان مسیر پژوهش‌ها و اختراعات را به گونه‌ای تنظیم کرد که نتایج صنعتی آنها مایه اشتغال‌زایی برای هزاران نفر و استفاده از نیروی متخصص در صنعت گردد.


1- علم، اختراع و فناوری

برای شناخت و به‌کارگیری فناوری‌های نو، ابتدا باید مفهوم فناوری را شناخت و تفاوت آن با علم و اختراع را درک کرد. به طور خلاصه می‌توان گفت که در فرآیند شناخت علمی همواره به دنبال شناسایی پدیده‌هایی هستیم که هم اکنون در جهان وجود دارند و سعی می‌کنیم قوانین حاکم بر آنها را کشف کنیم. اما در فناوری، سعی داریم با استفاده از قوانین حاکم بر جهان، که از طریق علم قابل شناسایی هستند، وضعیت جهان را تغییر دهیم و پدیده‌هایی را به وجود آوریم که قبلاً وجود نداشته‌اند.
البته فناوری‌ها همواره به دنبال پیشرفت علوم گسترش پیدا نکرده‌اند. شواهد تاریخی فراوانی در مورد فناوری‌هایی وجود دارد که بدون وجود نظریه‌های علمی برای تبیین آنها رشد کرده‌اند. برای نمونه، ابتدا ماشین بخار در اواخر قرن هجدهم ساخته‌ شد و چند دهه بعد، علم ترمودینامیک برای تبیین رفتار ماشین‌های بخار رشد کرد؛ همین طور، ابتدا اولین هواپیما توسط برادران رایت ساخته شد و طی دهه‌های بعدی بود که علم ایرودینامیک توسعه پیدا کرده و عملاً در ساخت هواپیماها به کار رفت. از میانه‌ی قرن بیستم، علم و فناوری به صورت هم‌زمان و با کمک یکدیگر توسعه پیدا کرده‌‌اند. از یک سو، توسعه نظریه‌های علمی به آزمایش‌های پیچیده و استفاده از رایانه‌ها نیازمند است که به توسعه فناوری وابسته‌اند؛ از سوی دیگر، توسعه فناوری‌ها نیز به تحقیقات در مرزهای علم منوط شده است. متخصصان این همبستگی را «رابطه همزیستی» میان علم و فناوری می‌نامند.


خود را بیازمایید
1- نمونه‌های دیگری از اختراع پیش از توسعه علمی را ذکر کنید.
پاسخ: استفاده از فرآیندهای تخمیری برای تولید ماست و پنیر.
2- آیا فناوری‌ها همواره پس از توسعه علمی شکل می‌گیرند؟ چه رابطه‌ای میان علم و فناوری وجود دارد؟
پاسخ: خیر، فناوری‌های مختلفی پیش از توسعه نظریه‌های علمی مرتبط با آنها شکل گرفته‌اند. امروزه رابطه میان علم و فناوری دوطرفه و از نوع همزیستی است. انجام تحقیقات علمی به توسعه فناوری‌های مرتبط وابسته است و در مقابل، توسعه فناوری نیازمند توسعه علوم مرتبط است.

همچنین، فناوری با اختراع تفاوت دارد. در اختیار داشتن فناوریِ تولید یک محصول به معنای داشتن توانایی تولید آن محصول به تعداد و با کیفیت مورد نیاز مشتری است. اما در مورد یک اختراع صرف، امکان تولید به تعداد و با کیفیت مورد نیاز مشتری وجود ندارد. معمولاً خبر موفقیت جوانان ایرانی را در اختراع محصولات جدید یا ساخت بومی کالاهایی که از کشورهای دیگر وارد می‌شوند، می‌شنویم، اما باید توجه کرد که بین این موفقیت‌ها و دست‌یابی به فناوری تولید این وسایل مسیری طولانی و دشوار وجود دارد. احتراعات و ابداعات مذکور عمدتاً به صورت منفرد و موردی ساخته می‌شوند و در صورتی که مشتریان داخلی یا خارجی خواهان آنها باشند، مخترع ایرانی توانایی تولید انبوه و باکیفیت آنها را ندارد. در بسیاری از موارد، این اختراعات در حد یک یا دو نمونه اولیه باقی می‌مانند و به مرحله دستیابی به فناوری تولید نمی‌رسند.


خود را بیازمایید
تفاوت‌های اختراع و فناوری را توضیح دهید.

2- نوآوری

یک اکتشاف علمی که در نتیجه‌ تحقیقات دانشمندان روی می‌دهد، به تنهایی ارزش تجاری‌سازی ندارد. اگر مهندسان با توجه به این اکتشاف علمی به آزمایش‌ها و ساخت نمونه بپردازند، ممکن است محصول جدیدی را اختراع کنند. این محصول نیز ممکن است در حد یک نسخه اولیه باقی بماند و به محصولی قابل ارائه به بازار تبدیل نشود. اما با توجه به نیاز بازار و پس از انجام مراحل مطالعاتی، تولید نمونه‌های بیش‌تر، استانداردسازی و دیگر مراحلی که در ادامه بیش‌تر به آنها خواهیم پرداخت، این محصول به تولید انبوه خواهد رسید. چنانچه این مرحله با موفقیت طی شود، گفته می‌شود که یک نوآوری فناورانه روی داده و طی آن فناوری تولید محصول به دست آمده¬ است. بدین معنی که می‌توان محصول مورد بحث را به تعداد زیاد و با کیفیت مورد نیاز مشتری تولید کرد.


filereader.php?p1=main_4027d7f200a7c0231

شکل 1: رابطه علم، اختراع، فناوری و بازار بایکدیگر


در انتهای چرخه، بازار قرار دارد. مشتریان ممکن است محصول جدید را بپذیرند یا برعکس، از آن استقبال نکنند. محصولات متعددی را می‌توان ذکر کرد که به مرحله تولید انبوه رسیده، اما در انبارها باقی مانده‌اند، چرا که مردم احساس نیازی به آنها نداشته‌اند. سود حاصل از فروش یک محصول در بازار می‌تواند برای اکتشافات علمی جدید، اختراعات جدید و نوآوری‌های تازه مصرف شود و بدین ترتیب فناوری‌های قبلی ارتقاء پیدا‌ کرده و فناوری‌های جدیدی شکل می‌گیرند.
در شکل 1، تنها مرحله دستیابی به فناوری تولید، مرحله نوآوری دانسته شده است، اما لازم به ذکر است که در برخی از مراجع، به کل این فرآیند - یعنی از تولید علم تا دستیابی به بازار - فرآیند نوآوری گفته می‌شود. در ادامه این نوشته، از همین تعریف استفاده خواهیم کرد.
باید به این نکته نیز توجه کرد که همان‌طور که ذکر شد، چرخه ایجاد برخی از فناوری‌ها با اکتشاف علمی شروع نمی‌شود، بلکه از یک اختراع آغاز می‌شود. گاهی نیز ممکن است که نیاز به فهم چگونگی کارکرد یک فناوری جا افتاده به توسعه علوم در حوزه‌های مربوط به آن منجر شود، مانند مثالی که در مورد ماشین بخار و ترمودینامیک مطرح کردیم. اما معمولاً چرخه توصیف شده را می‌توان در فرآیند توسعه فناوری‌ها مشاهده کرد.


خود را بیازمایید
- مراحل چرخه علم و فناوری را برای 3 محصول موجود در بازار نام ببرید.
- به جز عوامل ذکر شده، چه موارد دیگری می‌تواند موجب شکست یک ایده یا محصول در مراحل مختلف چرخه نوآوری شود؟






filereader.php?p1=main_bcd1b68617759b1df filereader.php?p1=main_fbaedde498cdead4f





منابع


  • 1. بحرینی زارچ، محمدعلی و شادنام، محدرضا، 1386، تجاری‌سازی فناوری، یا چگونگی خلق ثروت از تحقیق و توسعه، انتشارات بازتاب.
  • 2. خلیل، طارق، 1997، مدیریت تکنولوژی، ترجمه سید محمد اعرابی و داود ایزدی، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1384.
  • 3. صاحبی نژاد، مجید و همکاران، 1386، اولویت‌های فناوری نانو در حوزه نانوپزشکی، اندیشگاه نانوبهداشت.
4. Emerson Wiens, 1999, The Symbiotic Relationship of Science and Technology in the 21st Century in The Journal of Technology Studies, Volume XXV, Number 2, online edition:
scholar.lib.vt.edu/ejournals/JOTS/Summer-Fall-1999/Wiens.html.
5. Pinch, Trevor and Bijker, Wiebe, 1987, The Social Construction of Facts and Artifacts, in Philosophy of technology: The Technological Condition, Scharff Robert and Dusek, Val (eds), Blackwell Publishing, 2003, pp. 221-232.